Amerikaanse kiezer keert zich tegen Trump: Democraten heroveren Huis en Senaat
De Amerikaanse tussentijdse verkiezingen hebben voor een ingrijpende verschuiving in Washington gezorgd. De Democraten hebben zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat gewonnen. Daarmee verliest president Donald Trump de steun van een meerderheid in beide kamers van het Amerikaanse Congres. Opvallend is ook zijn reactie op de uitslag: waar hij vooraf nog voorwaarden stelde aan het accepteren van de verkiezingsuitslag, verklaarde hij na afloop dat hij de resultaten zal accepteren en met de Democraten wil samenwerken.
De Amerikaanse kiezer heeft gesproken. Bij de midtermverkiezingen van dinsdag 3 november hebben de Democraten op meerdere plaatsen in het land belangrijke overwinningen geboekt. Zelfs in staten waar de Republikeinen traditioneel sterk staan, gingen zetels verloren.De Democraten veroverden onder meer Senaatszetels in Kansas, Iowa, Texas, Ohio, Maine, North Carolina en South Carolina. Ook in het Huis van Afgevaardigden wisten zij verschillende Republikeinse districten te winnen.
De verkiezingen worden gezien als een belangrijke beoordeling van de eerste twee jaar van Trumps tweede presidentschap. De Republikeinen hadden tot nu toe de meerderheid in beide kamers en konden daardoor veel van zijn politieke agenda ondersteunen. Die situatie verandert nu ingrijpend.
De economie speelde een belangrijke rol
De verkiezingsuitslag komt niet uit de lucht vallen. De Amerikaanse economie was een belangrijk thema tijdens de campagne. Vooral de kosten van levensonderhoud, de prijzen aan de pomp en de financiële onzekerheid onder huishoudens speelden een rol.
Uit de AP Voter Poll blijkt dat veel Amerikanen ontevreden zijn over de economische situatie en de richting waarin het land zich ontwikkelt. Ook zorgen over overheidsbeleid en corruptie wogen mee bij de keuze van kiezers. Daarnaast speelde de oorlog met Iran een rol in het verkiezingsdebat. De gevolgen daarvan voor de internationale verhoudingen en de energieprijzen waren voor veel Amerikanen onderwerp van discussie.
De Democraten wisten deze onvrede politiek te vertalen naar winst in verschillende staten en kiesdistricten. Dat gebeurde niet alleen in gebieden waar de partij traditioneel sterk staat, maar ook op plekken waar Trump twee jaar geleden nog ruime steun kreeg.
Trump stelt zich op een andere manier op
Een opvallend onderdeel van de verkiezingsavond was de reactie van president Trump.
In de aanloop naar de verkiezingen had hij tegenover journalisten verklaard dat hij de uitslag zou accepteren als de verkiezingen eerlijk zouden verlopen. Die toevoeging riep vragen op over wie volgens hem zou moeten bepalen of een verkiezing eerlijk was. CNN besteedde voorafgaand aan de verkiezingen aandacht aan die uitspraken. De formulering deed denken aan eerdere momenten waarop Trump vraagtekens plaatste bij de legitimiteit van verkiezingsuitslagen.
Na de verkiezingen volgde echter een andere verklaring. In een telefonisch interview met The New York Times op dinsdagavond 3 november zei Trump: "I am absolutely willing to accept those results." Hij verklaarde daarmee bereid te zijn de verkiezingsuitslag te accepteren.
Ook sprak hij over samenwerking met de Democraten. Volgens Trump zouden beide partijen tot afspraken kunnen komen. Dat is een opvallende verandering in toon. De president had eerder nog aangegeven dat hij zich bij een Democratische meerderheid hard zou opstellen tegenover voorstellen van de oppositie. De nieuwe verklaring neemt niet weg dat zijn eerdere uitspraken onderdeel blijven van het politieke debat. Het accepteren van een verkiezingsuitslag is immers een belangrijk onderdeel van het vertrouwen in een democratisch systeem.
Wat betekent de uitslag voor Trump?
De Democratische overwinning betekent niet dat Trump zijn presidentschap verliest. Hij blijft tot het einde van zijn ambtstermijn president en behoudt de bevoegdheden die bij dat ambt horen. Maar zijn politieke speelruimte wordt kleiner.
Het Congres bestaat uit twee kamers: het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. Beide hebben een belangrijke rol bij het maken en aannemen van wetten. Ook houden ze toezicht op het functioneren van de regering. Met een Democratische meerderheid in beide kamers krijgt de oppositie meer mogelijkheden om onderzoeken naar het beleid van de regering te starten, wetsvoorstellen tegen te houden en belangrijke politieke benoemingen kritisch te beoordelen.
Voor Trump betekent dit dat hij bij zijn plannen vaker rekening zal moeten houden met een Congres dat niet langer door zijn eigen partij wordt gecontroleerd. De nieuwe samenstelling van het Congres treedt op 3 januari 2027 aan. Daarmee begint voor Trump een nieuwe politieke fase.
De gevolgen reiken verder dan Amerika
De verkiezingsuitslag is niet alleen van belang voor de Amerikaanse binnenlandse politiek. De Verenigde Staten hebben grote invloed op internationale veiligheid, handel, diplomatie en de samenwerking met internationale organisaties. Denk aan de NAVO, de Verenigde Naties, de oorlog in Oekraïne, de situatie in het Midden-Oosten en de internationale rechtsorde.
Een verandering in de politieke verhoudingen in Washington kan daarom ook gevolgen hebben voor de manier waarop de Verenigde Staten internationaal opereren. Toch betekent de winst van de Democraten niet automatisch dat het Amerikaanse buitenlandbeleid volledig verandert. De president blijft een belangrijke rol spelen bij buitenlandse betrekkingen en bovendien bestaat de Democratische Partij uit verschillende politieke stromingen.
De komende periode zal moeten uitwijzen waar de nieuwe meerderheid haar prioriteiten legt en op welke onderwerpen zij daadwerkelijk een andere koers wil varen.
Twee jaar van politieke confrontatie of samenwerking?
De verkiezingsuitslag stelt zowel Trump als de Democraten voor een nieuwe uitdaging. Voor de president wordt het moeilijker om zijn plannen zonder steun van de oppositie uit te voeren. Voor de Democraten ligt er juist de taak om hun verkiezingswinst om te zetten in concrete politieke resultaten.
De verklaring van Trump dat hij bereid is met de Democraten samen te werken, biedt daarvoor een aanknopingspunt. Maar woorden en politieke praktijk zijn twee verschillende zaken. De komende maanden zullen laten zien of de nieuwe machtsverhoudingen leiden tot samenwerking of juist tot verdere politieke confrontatie.
Eén ding is duidelijk: de Amerikaanse kiezer heeft de politieke verhoudingen in Washington veranderd. En de gevolgen daarvan kunnen veel verder reiken dan de Amerikaanse landsgrenzen.