Nieuwe Zelfstandigenwet moet zzp’ers duidelijkheid geven, maar voorlopig verandert er weinig
DEN HAAG - Het aantal startende zzp’ers in Nederland neemt opnieuw flink toe, terwijl de overheid juist werk wil maken van het tegengaan van schijnzelfstandigheid. Minister Thierry Aartsen wil met een nieuwe Zelfstandigenwet duidelijker maken wanneer iemand echt als zelfstandige kan werken. Maar de wet is nog in voorbereiding en moet nog door het parlement. Wat betekent dat voor mensen die nu als zzp’er werken?
Meer starters ondanks onzekerheid
In het derde kwartaal van 2026 schreven zich 62.395 nieuwe vestigingen in bij de Kamer van Koophandel (KVK). Dat is 15 procent meer dan in dezelfde periode vorig jaar. Van de starters was 82 procent zzp’er. Het aantal startende zelfstandigen zonder personeel lag bijna 19 procent hoger dan een jaar eerder.
Vooral in het onderwijs, de bouw en de zorg is het aandeel zelfstandigen onder nieuwe ondernemers groot. Dat is opvallend, omdat juist in deze sectoren eerder terughoudendheid ontstond bij opdrachtgevers door de aangescherpte handhaving op schijnzelfstandigheid.
Die handhaving begon op 1 januari 2025. De Belastingdienst controleert sindsdien weer actief of mensen die als zelfstandige werken, in de praktijk niet eigenlijk werknemer zijn. Een opdrachtgever kan niet uitsluitend op basis van een contract of een inschrijving bij de KVK bepalen dat iemand zzp’er is.
Waarom wil het kabinet nieuwe regels?
De discussie draait om schijnzelfstandigheid. Daarvan kan sprake zijn als iemand op papier als zelfstandige werkt, maar de feitelijke situatie sterk lijkt op een dienstverband. Denk bijvoorbeeld aan werk waarbij iemand weinig vrijheid heeft om zelf te bepalen hoe het werk wordt uitgevoerd.
Dat levert onzekerheid op voor zowel werkenden als opdrachtgevers. Bedrijven kunnen uit voorzichtigheid besluiten geen zzp’ers meer in te huren, ook wanneer zelfstandige inzet wel mogelijk is. Tegelijkertijd wil de overheid voorkomen dat mensen zonder de bescherming van een dienstverband feitelijk als werknemer werken.
De uitdaging is dus tweeledig: schijnzelfstandigheid tegengaan én duidelijker maken wanneer zelfstandig ondernemerschap wel mogelijk is.
Twee toetsen moeten vooraf duidelijkheid geven
Minister Thierry Aartsen wil dat bereiken met de voorgestelde Zelfstandigenwet. Het wetsvoorstel bevat twee toetsen: de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets.
De zelfstandigentoets kijkt naar de ondernemer zelf. Heeft die de zakelijke basis op orde, werkt die voor meerdere opdrachtgevers en zijn er voorzieningen getroffen voor de risico’s van het ondernemerschap?
De werkrelatietoets kijkt vervolgens naar de concrete opdracht. Heeft de zelfstandige vrijheid om het werk zelf te organiseren? Kan die zelf bepalen hoe en wanneer het werk wordt uitgevoerd? En draagt de ondernemer daadwerkelijk financiële risico’s?
Wie aan beide toetsen voldoet en in de praktijk ook volgens die voorwaarden werkt, zou gebruik kunnen maken van een zogenoemde ‘veilige haven’. Dat moet vooraf meer zekerheid geven dat de opdracht buiten een dienstverband kan worden uitgevoerd.
De voorgestelde criteria roepen ook vragen op. Zo speelt het aantal opdrachtgevers een rol en wordt gekeken naar voorzieningen tegen ondernemersrisico’s. Ook de manier waarop iemand betaald krijgt en de vrijheid binnen een opdracht kunnen van belang zijn. De precieze uitwerking ligt nog niet definitief vast.
De wet is er nog niet
De Zelfstandigenwet is op dit moment een wetsvoorstel. De internetconsultatie loopt tot en met 29 oktober 2026. Daarna moet het voorstel verder worden uitgewerkt en volgen nog advisering en behandeling in de Tweede en Eerste Kamer.
De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2028. Dat is een streefdatum, geen garantie. Tot die tijd blijven de huidige regels van belang en gaat de handhaving op schijnzelfstandigheid door.
Dat betekent dat zzp’ers niet zonder meer kunnen wachten tot de nieuwe wet ingaat. De vraag hoe zij in de praktijk met hun opdrachtgevers samenwerken, is nu al relevant.
Moet je je als zzp’er zorgen maken?
Niet iedere zelfstandige hoeft zich direct zorgen te maken. De cijfers over nieuwe inschrijvingen betekenen niet dat al die ondernemers risico lopen op schijnzelfstandigheid. Ook het feit dat iemand niet aan een voorgesteld criterium voldoet, betekent niet automatisch dat diegene volgens de huidige regels werknemer is.
Wel is het verstandig om kritisch naar de eigen situatie te kijken. Werk je voor verschillende opdrachtgevers? Bepaal je zelf hoe je een opdracht uitvoert? Draag je ondernemersrisico en maak je eigen zakelijke keuzes? Of werk je langdurig voor één opdrachtgever, volgens vaste werktijden en onder omstandigheden die sterk op een dienstverband lijken?
Eén kenmerk geeft niet meteen uitsluitsel. Het gaat om de omstandigheden van de arbeidsrelatie en de manier waarop de opdracht daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Een contract waarin staat dat iemand zelfstandig is, is op zichzelf niet voldoende.
Voor opdrachtgevers geldt hetzelfde: alleen uit voorzichtigheid alle zelfstandigen weren, geeft geen antwoord op de vraag welke arbeidsrelaties wel of niet mogelijk zijn.
Van nieuws naar praktische hulp
De komende tijd zal duidelijker worden welke onderdelen van de voorgestelde wet overeind blijven. Voor zelfstandigen is het vooral van belang om onderscheid te maken tussen de regels die nu gelden en de voorwaarden die nog worden besproken.
De groei van het aantal starters laat in ieder geval zien dat zelfstandig ondernemerschap populair blijft, ondanks de onzekerheid. De nieuwe wet moet duidelijker maken onder welke voorwaarden dat kan. Tot die tijd is het verstandig om de eigen werksituatie goed in beeld te hebben en bij twijfel deskundig advies te vragen.
De belangrijkste vraag is niet alleen of je bij de KVK staat ingeschreven, maar ook hoe je in de praktijk werkt.